ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 42
تاريخ رشيدى ( فارسي )
كشورهاى آسيايى به ندرت قابل دسترسى است . در انگلستان ، سه نسخه از آن در موزه بريتانيا ، يك نسخه در كمبريج و متعلق به پروفسور كاول « 1 » ، و بالأخره سه يا چهار نسخه ، كم و بيش ، در مالكيت خصوصى اشخاص وجود دارد . اما ارزش همه اينها يكسان نيست : در هر حال يكى از نسخ موجود در موزهء بريتانيا كه در هند آن زمان استنساخ شده ، به واسطه تباهى زياد ، از شكل افتاده و ديگرى هم كامل نمىباشد . انجمن كتاب مقدس بريتانيا و خارجه ، دو نسخه ناقص ترجمه شده به تركى را در تصرف داشتند كه در نهايت لطف آنها را در اختيار موزهء بريتانيا قرار دادند تا در تهيه ترجمه حاضر ، براى مقابله از آنها استفاده شود . به هر حال هيچ يك از اين دو نسخه هم كامل نيست ، يكى از آنها فقط بخش دوم را دربرمىگيرد و ديگرى صرفا شامل قسمتى از آن بخش است . من اطلاع يافتهام كه در كتابخانههاى عمومى قاره اروپا معمولا مىتوان به نمونههايى از آن برخورد كرد ، اما نمىدانم به زبان اصلى [ فارسى ( م ) ] است يا به تركى . در هر حال به نظر مىرسد كه مجموعهداران اروپايى ، موجودىاى را كه مىشد حدس زد در بخشهايى از آسيا يا جاى ديگر قرار دشته ، به طور گستردهاى تهى ساختهاند . به عقيده من در بعضى از كتابخانههاى كلكته و شايد در جاهاى ديگر ، نسخههايى از آن موجود است ، اما در 1891 جستجوى من در كتابفروشىهاى محلى براى يافتن نسخهاى از آن به نتيجه نرسيد . در ايران و در تركستان افغان چيزى در مورد تاريخ رشيدى نشيدهام ، در حالى كه در آن كتاب عمدتا به اين سرزمين اشاره مىشود و به احتمال زياد در اين ناحيه ، تقاضا براى آن وجود داشته ، دليل كميابى نمونههاى باقى مانده از آن ، اين است كه نتيجه تمام جستجوهاى من از 1880 تا 1855 تنها به يافتن پارهاى از نسخه تركى مذكور در فوق انجاميد كه شامل قسمتى از بخش دوم كتاب بود . در كشمير براى محققين بومى كه در اوقات گوناگونى سعى داشتند نسخهاى از كتاب را برايم تهيه كنند ، دسترسى به آن ميسر نشد ؛ با وجود اين محتمل به نظر مىرسد كه نسخه تركى اكملى كه در كتابخانه انجمن كتاب مقدس موجود است ، حدود بيست يا بيست و
--> ( 1 ) . llewoc